Saha, araştırmanın kendisidir
Saha ekibi yalnızca veri toplayan bir ekip değildir. Araştırma tasarımının uygulanmasından sorumlu teknik yapıdır.
Bu nedenle her projede saha süreci tek bir zincir içinde ele alınır. Bu zincirin herhangi bir halkası zayıfsa, son veri seti de bundan etkilenir.
- Örnekleme
- Erişim
- Görüşme
- Doğrulama
- Kalite kontrol
- Veri yönetimi
Gerçek Ölçek, Gerçek Operasyon
ID’nin saha deneyimi farklı hedef gruplarını ve farklı veri toplama modellerini kapsar.
Dünya Bankası–KOSGEB çerçevesindeki KOBİ araştırmasında Türkiye’nin 81 ilinde 11.062 işletme ziyareti gerçekleştirildi. Bu ölçekte saha, yalnızca anketör sayısını artırmakla yönetilemez; günlük hedefler, bölgesel koordinasyon, işletmeye erişim, geri kontroller ve saha ilerlemesinin merkezi takibi birlikte yürütülmelidir.
WHO / Sağlık Bakanlığı çalışmalarında Türkiye genelinde 15.000 hane ziyareti ve ayrı bir çalışmada 8.600 hane ölçeğinde saha uygulamaları yürütüldü. ILO/İŞKUR NEET PRO çalışmasında 31 ilde 4.800 gençle yüz yüze görüşme gerçekleştirildi.
Bu projelerin ortak özelliği büyüklükleri değil. Asıl ortak nokta: çok farklı hedef gruplarda aynı saha disiplinini sürdürebilmek.
Doğru kişi, doğru yer, doğru yöntem
Saha çalışmasındaki en temel hata, yanlış kişiden doğru cevap almaktır. Veri toplama başlamadan önce hedef kitle tanımı, uygunluk kriterleri, örnekleme listesi, erişim yöntemi ve görüşme kanalı netleştirilir.
Her çalışma için aynı veri toplama yöntemi kullanılmaz. Hanehalkı araştırmasında yüz yüze CAPI uygun olabilirken, işletme yöneticileri için CATI daha verimli olabilir. Dağınık ve dijital erişimi yüksek bir hedef kitlede CAWI uygun olabilir. Bazı projelerde ise en doğru çözüm karma veri toplama yaklaşımıdır.
CAPI • CATI • CAWI
ID’nin nicel veri toplama kapasitesi üç ana yöntemi kapsar.
- CAPI — Computer-Assisted Personal Interviewing
- Tablet veya telefon üzerinden yapılan yüz yüze görüşmeler. Özellikle hanehalkı, toplum, işletme ve sahada fiziksel doğrulama gerektiren araştırmalarda kullanılır.
- CATI — Computer-Assisted Telephone Interviewing
- Telefonla yürütülen bilgisayar destekli görüşmeler. Dağınık hedef gruplara hızlı erişim, merkezi denetim ve tekrar arama gerektiren çalışmalarda etkilidir.
- CAWI — Computer-Assisted Web Interviewing
- Katılımcının anketi kendisinin çevrim içi tamamladığı yöntemdir. Dijital erişimi yüksek hedef kitlelerde, kurum içi araştırmalarda ve belirli profesyonel gruplarda güçlü bir seçenektir.
Bir tasarım sorusu
Bir Yöntem Herkese Uygun Değildir
Örneğin mikrogirişimci araştırmasında bir hedef kitleye telefonla ulaşmak mümkün olabilir. Aynı çalışmada bazı katılımcılar dijital link üzerinden anketi kendileri doldurabilirken, bazı gruplarda yüz yüze destek gerekebilir.
Bu nedenle saha tasarımı her zaman tek bir soruyla başlar: bu hedef kitleye en güvenilir biçimde nasıl ulaşırız?
En hızlı yöntem her zaman en iyi yöntem değildir. En ucuz yöntem de her zaman en verimli yöntem değildir. Ama doğru hedef kitle için doğru kanal seçildiğinde hem kalite hem maliyet iyileşir.
Saha kalitesi eğitimle başlar
Anketörün eline bir form vermek saha eğitimi değildir.
ID’de eğitim; araştırmanın amacı, hedef kitle, soru formu mantığı, skip/filter kuralları, etik kurallar, tarafsız soru sorma, hassas sorular, itiraz yönetimi, cihaz kullanımı ve veri güvenliği başlıklarını kapsar. Eğitim sonrası masa başı testler ve saha pilotları uygulanabilir.
Amaç, anketörün sadece soruyu okuyabilmesi değil; neden o soruyu sorduğunu anlamasıdır.
Büyük sahadan önce küçük hataları buluruz
Pilot uygulama bizim için formalite değildir. Pilot; soru formundaki belirsizlikleri, yanlış çalışan filtreleri, gerçek görüşme süresini, katılımcı tepkilerini ve saha lojistiği sorunlarını görmemizi sağlar.
Bir pilotta bulunan küçük hata, ulusal saha başlamadan düzeltilirse ucuzdur. Aynı hata 10.000 görüşmeden sonra bulunursa pahalıdır. Bu nedenle pilot uygulama, saha risk yönetiminin en önemli araçlarından biridir.
Saha devam ederken kontrol ederiz
Büyük saha çalışmalarında yalnızca toplam tamamlanan anket sayısına bakmak yeterli değildir.
Günlük olarak izlenen göstergeler sayesinde sorunlar saha bittikten sonra değil, saha devam ederken görülür.
- Tamamlanan görüşmeler
- Ret oranları
- Yarım bırakılanlar
- Hedef kitle dışı kayıtlar
- İl/bölge dağılımları
- Anketör performansı
- Görüşme süreleri
- Örnekleme hedefleri
Paradata
Anketin cevabı kadar, nasıl yapıldığı da önemlidir.
Dijital veri toplamanın önemli avantajlarından biri paradata üretmesidir. Paradata, anketin içeriğinden çok görüşmenin uygulanma süreci hakkında bilgi verir: başlama-bitiş zamanı, görüşme süresi, cihaz bilgisi, GPS, soru bazlı süreler, tekrar girişler.
Bu bilgiler özellikle sıra dışı kayıtları ve saha performans problemlerini tespit etmek için değerlidir.
Kalite, saha ekibinden bağımsız değildir
ID’de veri toplama ile QA/QC iki ayrı dünya değildir. Saha ekibi veri üretirken kalite ekibi bu süreci izler.
Kullanılan yöntemler projeye göre geri kontrol, telefonla doğrulama, GPS doğrulama, görüşme süresi kontrolü, mantıksal tutarlılık kontrolü, duplicate kayıt kontrolü ve anketör bazlı performans incelemesini içerebilir.
ID’nin kurumsal QA/QC yaklaşımında saha kayıtlarının en az %20’sine kadar çıkabilen kontrol oranları uygulanabilmektedir; proje bazındaki oran ihtiyaca göre belirlenir.
Bir saha hikâyesi
Bir Saha Hikâyesi: Sayı Tamam Ama Kalite Tamam mı?
Diyelim ki bir anketör bir günde 25 görüşme tamamladı. İlk bakışta bu çok iyi bir performans gibi görünebilir. Ama sonra veriye bakıyoruz: ortalama görüşme süresi diğer anketörlerin yarısı, cevap dağılımları olağan dışı derecede benzer, GPS noktaları birbirine çok yakın, bazı filtreler neredeyse hiç çalışmamış.
Bu durumda soru değişir. Artık "kaç anket yaptı?" değil, "bu anketler gerçekten doğru yapıldı mı?" sorusunu soruyoruz.
İşte saha yönetimi ile veri analitiğinin birleştiği nokta burasıdır.
Erişilmesi zor gruplar için standart saha yetmez
Bazı hedef gruplara klasik saha yöntemleriyle ulaşmak mümkün değildir. Göçmenler, geçici koruma altındaki kişiler, NEET gençler, kırsal kadınlar, mahkûm ve tutuklular, mikrogirişimciler ve kayıt dışı işletmeler özel erişim stratejileri gerektirir.
ID’nin geçmiş çalışmalarında kadınlar, mülteciler, gençler ve cezaevi nüfusu gibi hassas veya erişimi zor gruplarla saha deneyimi bulunmaktadır. İki kriminolojik profil çalışmasında 35 cezaevinde toplam 1.895 hükümlü ve tutukluyla yüz yüze görüşme gerçekleştirildi.
Bu tür çalışmalarda lojistik kadar etik, güven ve doğru iletişim de kritiktir.
Her şeyi anketle ölçemezsiniz
Bazı soruların cevabı sayılarda değil, anlatılarda saklıdır.
Bu nedenle ID’nin saha kapasitesi yalnızca nicel görüşmelerden oluşmaz. İhtiyaca göre odak grup görüşmeleri, derinlemesine görüşmeler, uzman görüşmeleri, paydaş görüşmeleri, işletme ziyaretleri ve gözlem çalışmaları da yürütülebilir.
Özellikle politika ve kalkınma araştırmalarında nicel bulgunun "nedenini" anlamak için nitel saha kritik rol oynar.
Teknoloji sahayı hızlandırmaz sadece; görünür kılar
Dijital veri toplama sistemleri sayesinde saha operasyonu merkezi olarak izlenebilir.
ID projelerinde ihtiyaç halinde KoBoToolbox, tablet tabanlı veri toplama, CATI sistemleri, online anket altyapıları, GPS, zaman damgası ve Power BI/dashboard izleme kullanılabilir.
Bu yaklaşım sayesinde saha ekibi farklı illerde çalışsa bile merkez ekip nerede, ne kadar ve hangi kalitede veri üretildiğini takip edebilir.
Türkiye Genelinde Saha Araştırmaları
ID’nin ulusal saha kapasitesi 81 il ve 26 NUTS-2 bölgesi kapsamında çalışabilecek yapıya sahiptir. Kurumsal portföyümüzde farklı ölçeklerde 100.000’in üzerinde görüşme deneyimi bulunmaktadır.
Ancak bizim için kapasite yalnızca coğrafi erişim değildir. Asıl kapasite: aynı standardı farklı illerde koruyabilmektir.
Sahadan Temiz ve Analize Hazır Veriye
Görüşmenin tamamlanması sürecin sonu değildir.
Saha verisi; mantık kontrolleri, eksik veri incelemeleri, duplicate kontrolleri, kodlama, temizleme ve geri doğrulama süreçlerinden geçtikten sonra analize hazır hale gelir.
Bu nedenle ID’de saha operasyonu ile veri yönetimi birbirinden kopuk yürütülmez. Veri toplama biçimi, daha en başta analiz ihtiyacına göre tasarlanır.
